Aνάπτυξη και χαμηλός πληθωρισμός επιτρέπουν να διεκδικεί θέση στις 5 μεγαλύτερες οικονομίες του 21ου αιώνα

The Economist

Η Βραζιλία έχει γίνει προ πολλού γνωστή ως χώρα με τεράστια δυναμική. Διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πόσιμου νερού στον κόσμο, τα μεγαλύτερα τροπικά δάση, γη τόσο γόνιμη που, σε κάποια μέρη, οι αγρότες συλλέγουν τρεις σοδειές τον χρόνο, και τεράστιο πλούτο σε ορυκτά και υδρογονάνθρακες. Οι ξένοι επενδυτές έχουν στοιχηματίσει περιουσίες στην ιδέα πως η Βραζιλία είναι πράγματι η χώρα του μέλλοντος. Και έχουν χάσει περιουσίες -χαρακτηριστικότερη όλων η περίπτωση του Χένρι Φορντ, που έκανε μια τεράστια επένδυση σε φυτεία καουτσούκ στον Αμαζόνιο για να την εκμεταλλευθεί στα ελαστικά αυτοκινήτων. Η Φορντλάντια, ένας ξεχασμένος από καιρό δήμος στην πολιτεία Παρά, με τα ξεθωριασμένα σπίτια με τις αντιπλημμυρικές ράμπες, που τώρα τα καταπίνει σιγά σιγά η ζούγκλα, είναι ίσως το θλιβερότερο μνημείο της Βραζιλίας για τον διαρκή θρίαμβο της εμπειρίας επί της ελπίδας.

Οι ξένοι έχουν περιορισμένη μνήμη, όμως οι Βραζιλιάνοι έχουν μάθει να συγκρατούν την αισιοδοξία τους - ακόμα και τώρα που η χώρα απολαμβάνει ίσως την καλύτερη στιγμή της από τότε που μια ομάδα Πορτογάλων ναυτών, σε αναζήτηση της Ινδίας, ξεβράστηκε στις ακτές της το 1500. Η Βραζιλία υπήρξε και πριν δημοκρατική, είχε και πριν οικονομική ανάπτυξη, όπως και χαμηλό πληθωρισμό. Ωστόσο, δεν τα είχε ποτέ και τα τρία ταυτόχρονα. Αν διατηρηθούν οι παρούσες τάσεις -και το «αν» είναι μεγάλο- η Βραζιλία, με πληθυσμό 192 εκατομμυρίων και ταχεία ανάπτυξη, θα μπορούσε να γίνει μια από τις πέντε μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου στα μέσα του αιώνα μας, μαζί με την Κίνα, τις ΗΠΑ, την Ινδία και την Ιαπωνία.

Παρά την παγκόσμια οικονομική κρίση, πολλά καλά μοιάζουν να συμβαίνουν σήμερα στη Βραζιλία. Η χώρα είναι ήδη αυτάρκης σε πετρέλαιο, ενώ σημαντικά υπεράκτια κοιτάσματα που ανακαλύφθηκαν το 2007 είναι πιθανό να την καταστήσουν μεγάλη πετρελαιοεξαγωγό στα τέλη της ερχόμενης δεκαετίας. Και οι τρεις μεγάλοι οργανισμοί αξιολόγησης κατατάσσουν τα κρατικά της ομόλογα στην επενδυτική κατηγορία. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα δανείσει χρήματα στο ΔΝΤ, οργανισμό που μόλις πριν από μια δεκαετία επέβαλε αυστηρές προϋποθέσεις στα δάνειά του προς τη Βραζιλία. Οσο ο υπόλοιπος κόσμος όδευε πέρυσι προς έναν ατέλειωτο χειμώνα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις στη Βραζιλία αυξάνονταν κατά 30%.

Μεγάλο μέρος της επιτυχίας οφειλόταν στην καλή αντίληψη των πρόσφατων κυβερνήσεων, ιδίως του Φερνάντο Ενρίκε Καρντόζο από το 1995 ώς το 2003, που δημιούργησε ένα σταθερό, προβλέψιμο μακροοικονομικό περιβάλλον στο οποίο οι επιχειρήσεις μπορούσαν να «ανθίσουν» (παρότι ακόμα και σήμερα η κυβέρνηση συνεχίζει να μπαίνει στον δρόμο των εταιρειών που επιχειρούν να αποκομίσουν κέρδη και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας). Πώς συνέβη αυτή η αξιοθαύμαστη μεταμόρφωση; Και πώς μπορούν οι βραζιλιάνικες και οι ξένες εταιρείες κάθε τομέα να εκμεταλλευθούν τη νεόκοπη σταθερότητα;

Οταν κατέρρευσε το αναπτυξιακό μοντέλο των μέσων του 20ού αιώνα με τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του ’70, η Βραζιλία έμεινε χωρίς ανάπτυξη, αλλά με θεόρατο πληθωρισμό και πληθώρα ξένων ομολόγων. Ακολούθησαν δύο δεκαετίες αστάθειας, στη διάρκεια των οποίων η χώρα άρχισε να παρομοιάζεται όχι με τη Νότια Κορέα, αλλά με τη Νιγηρία. Η αύξηση της παραγωγικότητας αντιστράφηκε. Πολλά από τα σημερινά προβλήματα, όπως το έγκλημα, η κακή εκπαίδευση και περίθαλψη, είτε χρονολογούνται από εκείνη την περίοδο είτε επιδεινώθηκαν τότε. Το 1990-95, ο πληθωρισμός έφθανε το 764% ετησίως.

Και τότε συνέβη ένα πραγματικό θαύμα. Το 1994, ομάδα οικονομολόγων υπό τον κ. Καρντόζο, τότε υπουργό Οικονομικών, υιοθέτησε νέο νόμισμα, το ρεάλ. Μέσα σε ένα χρόνο οι αυξήσεις των τιμών περιορίστηκαν. Το 1999 εγκαταλείφθηκε το καθεστώς συνδεδεμένης συναλλαγματικής ισοτιμίας και η Κεντρική Τράπεζα έλαβε εντολή να κάμψει τον πληθωρισμό. Δέκα χρόνια έχουν περάσει από τότε και, παρά τις διαφωνίες για τους τρόπους σταθεροποίησης του ρεάλ, κανένα από τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα δεν συνιστά επιστροφή στην ελεγχόμενη ισοτιμία.

Ομως, οι μεταρρυθμίσεις έφεραν πειθαρχία και στα δημόσια οικονομικά. Η κυβέρνηση κατορθώνει κάθε χρόνο να παρουσιάζει πρωτογενές πλεόνασμα, με αποτέλεσμα να απολαμβάνει της εμπιστοσύνης των διεθνών πιστωτών και να βλέπει την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας να αναβαθμίζεται από τη Moody’s τον Σεπτέμβριο. Το 2006, το βραζιλιανό ΑΕΠ ξεπέρασε τον πληθωρισμό για πρώτη φορά μετά 50 χρόνE